Begin november houdt de EBU een bijzondere algemene vergadering waarop beslist zal worden of omroep KAN namens Israël mag deelnemen aan het Songfestival 2026. Maar waarover wordt wel en niet gestemd en hoe verloopt die stemming precies? Dit artikel brengt tekst en uitleg.

Het Eurovisiesongfestival staat meer dan ooit onder druk. Voor het eerst in de 69-jarige geschiedenis van de wedstrijd zullen EBU-omroepen moeten beslissen over het weren van een andere omroep. Dat zal niet zonder slag of stoot verlopen, maar er zijn wel duidelijke regels voor.

EBU-lidmaatschap staat niet ter discussie

Ten eerste is het belangrijk om scherp te stellen waarover gestemd zal worden. Concreet wordt de vraag gesteld of Israël wel of niet mag deelnemen aan het Songfestival 2026. Deelname aan toekomstige edities van de liedjeswedstrijd staat niet ter discussie, het algemene EBU-lidmaatschap van omroep KAN evenmin.

Naast het Songfestival geeft dat lidmaatschap ook toegang tot het mogen uitzenden van grote sportwedstrijden en het Eurovision-netwerk waarop publieke omroepen videobeelden uitwisselen. Zeker voor nieuwsredacties is dat een praktische manier om beeldmateriaal te bemachtigen van grote gebeurtenissen in Europese landen.

Geen gewone algemene vergadering

Ten tweede gaat het om een bijzondere algemene vergadering in november; de volgende reguliere algemene vergadering, die elk half jaar wordt gehouden, staat voor december gepland. Dat betekent dat er ook (deels) andere regels gelden die bij deze stemming van toepassing zijn.

Eveneens van belang is dat de meeting in november online doorgaat. Andere algemene vergaderingen zijn fysiek, waarbij de recentste editie in juli in Londen doorging. Hoe dat de exacte manier van stemmen beïnvloedt, is niet bekend.

Vaticaanstad stemt mee, Australië niet

Ten derde: alle landen met omroepen die volledig EBU-lid zijn mogen meestemmen over de kwestie. Het gaat dus niet enkel om landen die deelnemen aan het Songfestival: in totaal maken 68 omroepen in 56 verschillende landen deel uit van de EBU, waaronder VRT, RTBF en AVROTROS. Een overzicht vind je hier.

Dat betekent dat ook landen die nooit deelnamen aan het Songfestival als Algerije, Egypte en Vaticaanstad mogen meestemmen, net als landen die dat ooit wel deden maar nu niet meer, zoals Andorra, Slovakije en Turkije.

Andersom mag SBS, de omroep van Australië, die al tien jaar deelneemt aan het Songfestival, niet meestemmen omdat die slechts een geassocieerd lid is.

Wat is het verschil tussen volledig en geassocieerd EBU-lidmaatschap?

Omroepen die actief zijn in landen die binnen de zogenaamde European Broadcasting Area liggen, kunnen aanspraak maken op volledig lidmaatschap. Dat gebied (area) is vastgelegd door de Internationale Telecommunicatie-Unie, een agentschap van de Verenigde Naties.

Een kaart met het gebied vind je hier terug. Zo wordt duidelijk dat ook omroepen uit Noord-Afrika en het Midden-Oosten volledig EBU-lid kunnen worden.

Elke andere omroep buiten het gebied kan een aanvraag indienen om geassocieerd lid worden, al geeft dat geen toegang tot het Eurovision-netwerk en de EBU-evenementen, waaronder het Songfestival. Enkel op bijzondere uitnodiging kan dat laatste veranderen. Zo doet Australië dus al een decennium mee aan de liedjeswedstrijd

24 stemmen per land, maar…

Ten vierde hebben de bestuursvergaderingen van de EBU een uniek stemsysteem dat grote invloed kan hebben op de uitslag.

Volgens punt 15.2 van de EBU-statuten heeft elk land 24 stemmen om uit te delen. Meestal overlappen die met de publieke omroep die lid is van het land, zoals omroep RTVE in Spanje of YLE in Finland.

Elk land heeft evenveel stemmen; de grootte van het land doet niet terzake. De landen die de Big 5 vormen (Duitsland, Frankrijk, Italië, Spanje en het Verenigd Koninkrijk) hebben dus niet meer in de pap te brokken.

Meerdere omroepen per land?

In veel gevallen zijn meerdere omroepen in een land volledige EBU-leden. Voor België gaat het om de Vlaamse VRT en Franstalige RTBF. In Nederland zijn maar liefst negen omroepen elk apart lid: koepelorganisatie NPO en alle deelomroepen: Songfestivalomroep AVROTROS, KRO-NCRV, NTR, nieuwsdienst NOS, Omroep MAX, BNN-VARA, VPRO en EO. Ook in landen als Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk en Zweden zijn meerdere omroepen volledig EBU-lid.

De statuten schrijven voor dat in dat geval de 24 stemmen evenredig verdeeld worden in verhouding tot de ledenbijdrage die ze betalen, tenzij ze onderling een ander akkoord hebben qua verdeelsleutel.

Het is onbekend welke Belgische en Nederlandse omroepen meer of minder lidmaatschapsgeld betalen en in welke mate dat invloed heeft op de stemverdeling van de verschillende omroepen.

Punt is wél dat elke omroep binnen een land zijn eigen stemmen vrij mag inzetten. Het is dus in theorie mogelijk dat VRT en RTBF afwijkend stemmen binnen de 24 Belgische stemmen.

Nog een laatste uitzondering: internationale omroepen, die in meerdere landen actief zijn, hebben slechts drie stemmen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de Duits-Franse omroep ARTE, die sinds eind vorig jaar volledig EBU lid is.

Eenvoudige meerderheid nodig

De EBU bevestigde aan de krant The Times of Israel dat een eenvoudige meerderheid in stemmen zal volstaan om tot een beslissing te komen. Dat betekent dat als de helft van alle stemmen plus minstens een andere voor de uitsluiting van Israël in Wenen pleiten, het land (en dus omroep KAN) niet zal mogen deelnemen.

Het is onbekend of omroep KAN zelf mag meestemmen over een resolutie over zijn eigen uitsluiting, maar als we ervan uitgaan dat dat wel het geval is, zijn er 24 stemmen voor 56 landen ofwel 1344 stemmen, plus de drie van ARTE, wat 1347 maakt. De helft plus een daarvan is 673.

Kortom: er zijn in dit scenario minstens 673 stemmen nodig voor het weren van omroep KAN uit het 70e Songfestival.

Foto: de puntentelling van het Songfestival 1957, waarbij presentatrice Anaïd Iplicjian (links) en een assistente per telefoon puntengevers in de deelnemende landen opbelden om hun uitslag door te geven. Tijdens de online algemene vergadering in november, waarbij de stemming geheim verloopt, zal het er wellicht iets anders aan toegaan.