Het Eurovisiesongfestival bestaat 70 jaar! In de reeks EuroHistorie blikken we kort terug op de sleutelmomenten die het Europese festival hebben gevormd zoals we dat vandaag kennen.

Vandaag is het eindelijk zover: de grote finale van het 70ste Eurovisiesongfestival. Zeggen dat ons geliefde liedjesfestijn zich in moeilijk vaarwater bevindt is een open deur intrappen.

Het mag dan ook duidelijk zijn: het Songfestival is zoekend om zijn plaats te vinden in een (ver)harde wereld en complexe(re) Europese maatschappij. Temidden die zoektocht krijgt de organisatie te maken met de ene (politieke) rel of controverse na de andere én een coronapandemie.

Op 18 maart 2020 gebeurde iets wat nog nooit eerder gebeurde: het Songfestival werd afgelast. De Eurovisiedroom van 41 artiesten viel in duigen. In ruil kregen ze wel een (niet-competitief) alternatief: Eurovision: Europe Shine a Light.

Oekraïne vs. Rusland

In een eerder artikel (EuroHistorie 2006-2016) werd het al aangekaart: landen die deelnemen aan het Songfestival komen sinds het begin van deze eeuw meer en meer terecht in militaire en politieke conflicten.

Het echte kantelpunt kwam er pas in dit decennium. Hoe ironisch, en tegelijk pijnlijk, het ook mag zijn: terwijl ze elkaar op militair vlak probeerden klein te krijgen, streden Oekraïne en Rusland ook tegen elkaar voor de overwinning op het Songfestival in 2016.

Oekraïne won die strijd uiteindelijk met Jamala’s 1944, een nummer over de deportatie van Krim-Tataren in de Sovjet-Unie dat ook al een politiek gevoelige snaar raakte.

(lees verder onder de video)

De toon voor de volgende editie in Oekraïne was meteen gezet. De Russen wilden daarvoor allesbehalve forfait geven. De omroep koos voor Julia Samoylova als vertegenwoordiger.

Toevallig of niet bleek na haar selectie dat Samoylova op illegale wijze naar het door Rusland geannexeerde schiereiland Krim was afgereisd, een feit waar de Oekraïners zwaar aan tilden.

De zangeres kreeg enkele weken voor het Songfestival een reisverbod opgelegd en mocht Oekraïne niet meer binnen. Er werd gezocht naar alternatieven, maar uiteindelijk trok Rusland zich een maand voor het festival terug.

De zangeres kreeg  uiteindelijk de eer om een jaar later deel te nemen in Lissabon.

Uitsluiting Wit-Rusland & Rusland

De saga uit 2017 bleek nog maar een triest voorspel te zijn van wat nog komen zou. Op 22 februari 2022 verklaarde Rusland de oorlog aan Oekraïne.

De reactie van de EBU was na druk van de leden meteen helder: het lidmaatschap van de Russische zenders werd opgeschort, wat een deelname aan het Songfestival onmogelijk maakt.

Een jaar eerder hadden de buren uit Wit-Rusland trouwens hetzelfde lot ondergaan. Na een politiek getinte inzending naar het Songfestival in 2021 te willen sturen én de basiswaarden in verband met de vrije media te schenden, kreeg de omroep een schorsing van onbeperkte duur op zijn bord.

Zo blijft ZENA en haar Like It dan ook de laatste officiële Wit-Russische inzending:

Eurovisie & Israël

De EBU leek na haar snelle reactie op de Russische invasie uit te blinken in eensgezindheid. Maar dat gevoel van samenhang bleek een jammere einddatum te hebben: 7 oktober 2023.

Op die doodnormale zaterdag werd voor de zoveelste keer in de geschiedenis de lont in het kruitvat van het Midden-Oosten aangestoken. Dat mondde uit in een nieuwe oorlog in Gaza en een heropflakkering van allerlei andere conflicten in de regio.

Ook het Eurovisiesongfestival draagt als bijzaak de gevolgen: de vraag of Israël mag blijven deelnemen aan het festival verhit de gemoederen.

Een gezamenlijk standpunt binnen de EBU is onbestaande. Tijdens de 91e algemene vergadering van EBU-omroepen in december 2025 zou er bijna een geheime stemming worden georganiseerd, maar die ging uiteindelijk niet door. Meer daarover lees je hier.

De onvrede was groot en het gevolg is bekend: Nederland, Spanje, Slovenië, Ierland  en IJsland passen voor de 70ste editie van het Eurovisiesongfestival. Israël is wel gewoon van de partij.

De kosten

Niet alleen de geopolitieke situatie geeft de EBU kopzorgen. Ook de (hoge) kosten die verbonden zijn aan een deelname vormen een reden tot nadenken.

Landen als Moldavië, Noord-Macedonië, Bulgarije en Bosnië & Herzegovina hebben het moeilijker en moeilijker om de benodigde financiën op orde te krijgen. De enige oplossing die er bestaat: een jaar (of meerdere jaren) overslaan.

Het pijnlijkste voorbeeld kwam in 2016: een drietal weken voor het festival werd de Roemeense omroep tijdelijk het recht ontzegd om gebruik te maken van de diensten van de EBU bij gebrek aan betaling van diverse schulden. Gevolg? Een diskwalificatie voor het Songfestival. Ovidiu Anton mocht thuisblijven.

Pareltjes 

Maar eindigen op een valse (en negatieve) noot, dat doen we met EuroHistorie niet.

Ja, het Songfestival staat voor serieuze uitdagingen, maar te midden van alle controverse moet je de deelnemende omroepen één ding geven: de goesting en passie voor het Eurovisiesongfestival blijft aanwezig, misschien wel sterker dan ooit tevoren. En dat kunnen wij, Songfestivalfans, enkel maar ondersteunen.

De creativiteit spat meer en meer van het scherm, landen durven opnieuw in de eigen taal zingen en er is een variëteit aan songs waardoor er voor iedereen wel iets is wat hij/zij mooi vindt.

En dat hebben we het nog niet gehad over de prachtige tv-producties! Stockholm 2016 was voor zijn tijd uitmuntend op alle gebied, en met Rotterdam 2021 en Liverpool 2023 werden we nog meer verwend. Ik durf te zeggen dat de Nederlanders de beste show ooit hebben neergezet.

Op moment van publicatie van dit artikel, staan we enkele uren van de grote finale van 70ste editie van het Songfestival.

Een nieuwe bladzijde zal vanavond worden bijgeschreven in de omvangrijke geschiedenisboeken van het Eurovisiesongfestival. En laat dat boek de komende jaren nog maar verder groeien!